พระบาทห้วยต้ม

หนึ่งในสิ่งที่เสียดายที่สุดช่วงนี้ก็คือ กลับมาไม่ทันงานเปลี่ยนผ้าครูบาวงศ์ที่บ้านพระบาทห้วยต้ม อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน เมื่อวันที่ 16-17 พฤษภาที่ผ่านมา

ครูบาชัยยะวงศาพัฒนาเป็นพระชาวลำพูนที่ชาวบ้านนับถือพอๆกับครูบาศรีวิชัยและครูบาขาวปี เป็นคนบูรณะวัดพระบาทห้วยต้มซึ่งเดิมเป็นวัดร้าง และพาชาวปกากะญอที่ได้รับผลกระทบจากเขื่อนภูมิพลอพยพมาสร้างหมู่บ้านที่นี่ตั้งแต่เมื่อราวสี่สิบปีก่อน ปกากะญอที่นี่เลยเคารพศรัทธาครูบาวงศ์และยกย่องท่านเสมือนเป็นวีรบุรุษทางวัฒนธรรม หรือ culture hero

เรามาที่นี่ครั้งแรกเมื่อเกือบสามปีก่อนพร้อมกับททท.กลุ่มพี่เจนพี่ฝน ครั้งนั้นเรามาทำข่าวการแห่ครัวตาน(ครัวทาน)และงานฉลองพระมหาเจดีย์ศรีเวียงชัยที่สร้างขึ้นโดยได้แรงบันดาลใจจากเจดีย์ชเวดากองที่พม่า เพื่อระลึกถึงการมาตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าทั้งห้าพระองค์ สิ่งที่เราประทับใจมากๆในวันนั้น ไม่ได้มีแค่ความยิ่งใหญ่ของสิ่งก่อสร้าง แต่รวมถึงความศรัทธาอันแรงกล้าต่อพุทธศาสนาของชาวปกากะญอกลุ่มนี้ ชาวบ้านส่วนใหญ่เดินมาจากหมู่บ้านของตัวเอง พอมาถึงหน้าประตูทางเข้าเจดีย์ก็ถอดรองเท้า นั่งคุกเข่า แล้วก้มตัวลงกราบพระเจดีย์จากตรงนั้น

ครั้งนั้นเราใช้เวลาอยู่ในหมู่บ้านราวสองสามวัน น้อยเกินไปสำหรับเรียนรู้ที่ๆหนึ่งอย่างถ่องแท้ แต่ก็มากพอให้ได้สังเกตว่าตำนานและเรื่องเล่าเป็นเรื่องสำคัญสำหรับชาวบ้านกลุ่มนี้ เราได้ฟังตำนานมากมายทั้งตำนานการสร้างหมู่บ้าน ตำนานพระพุทธเจ้าและพระพุทธบาท ตำนานครูบาวงศ์ เรื่องเล่าเหล่านี้ไหลเวียนอยู่ในวิถีชีวิตชาวบ้าน ถูกส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น จากห้องหับในบ้านสู่งานพิธียิ่งใหญ่ แม้แต่สาวน้อยที่เราพบเจอระหว่างทางก็ยังสามารถเล่าเรื่องการเสวยพระชาติเป็นโคอุสุภราชของพระพุทธเจ้าและการพบมูลพระโคก่อนสร้างเจดีย์ศรีเวียงชัยได้ ตำนานจึงไม่ใช่แค่เรื่องเล่าเพื่อเอาไว้บอกเขาว่าเราเป็นใคร แต่ยังเป็นปัจจัยสำคัญที่หล่อเลี้ยงชีวิตและศรัทธาของปกากะญอเหล่านี้

เรากลับมาอีกครั้งในวันนี้ ไม่ใช่ในฐานะนักเขียนสารคดีท่องเที่ยว แต่ในฐานะนักเรียนคติชนวิทยา ที่จะมาเรียนรู้และทำความเข้าใจชาวบ้านกลุ่มนี้มากขึ้น เพื่อที่ศรัทธาอันมากล้นของคนกลุ่มนี้จะถูกบอกต่อในวงวิชาการ ไม่ใช่แค่ในถิ่นฐานบ้านเกิดแต่รวมไปถึงต่างแดน ที่ดูเหมือนว่าวันนี้เขาก็เริ่มหันมาสนใจข้อมูลทางวัฒนธรรมของภูมิภาคเรากันมากขึ้นๆ หวังว่าเราจะทำหน้าที่ของเราได้อย่างดีที่สุด เท่าที่เวลาอีกเพียงเดือนกว่าๆจะอำนวย